වෙසක් ඉවරයි... ඊලගට

වෙසක් උත්සවය ඉවර උනා... හරි චාමෙට,
ඒත් විශාල සෙනගක් කොළඹට ඇදිලා ආවා කූඩු බලන්න.
ඒ අතරෙ චූටිම චූටි පැංචො පැංචියොත් හිටියා.
කූඩු බලනවා, දන්සැල් වලින් කනවා.
හැබැයි අපරාදෙ කියන්න බෑ මෙදා පාර නං දන්සැල් වැහි වැහැලා.
දුප්පත්තුයි පොහොසත්තුයි එකට එක මේසෙ ඉදන් දන්සැල් බත් කනකොට වෙසක් සිරි වෑහෙනවා.
අනේ බුදුහාමුදුරැවනේ හැමදාම වෙසක් තියෙනවනං හොදයි

සුබ වෙසගක් වේවා සැමට...

"බෝධීන් වහන්සේ
පැරැණි බෝ පත් එකිනෙක හෙළත් මළුවට,
උතුම් යැයි පූජනීය යැයි
සිය මහලු පත් කිසිවක් තබා නො ගෙන ම෴"

සියල් සිත් නිවී පහන් වේවා,
ලොව අවිදු අදුර දුරැ වේවා.

2600 වැනි සම්බුද්ධත්ව ජයන්තියට,
අපි අද සිටම පිළිවෙතින් පෙලගැසෙමු.
Admin - අරුමය බ්ලොග් සටහන෴

වෙසක් සිරි අරුමයක්මැයි

උදාවූ වෙසක් සඳේ සඳ කිරණින් ලොව ගණඳුරු දුරු වෙත්වා

වෙසක් 2009

සම්මා සම්බුදු සරණයි

බුදුන්වහන්සේ ඓතිහාසික උතුමෙකැයි පවසන මහ පුදබිම

බුදුරජාණන්වහන්සේ හා සම්බන්ධ වූ ප‍්‍රධාන සිවුවැදෑරුම් සිදුවීම් සිද්ධ වූයේ පුරාණ දඹදිව හෙවත් ජම්බුද්වීපයෙහි ය. ඒ පුරාණ දඹදිවට මෙකල ව්‍යවහාරයේ පවතින ඉන්දියාව, නේපාලය, පකිස්තානය සහ බංග්ලාදේශ් ආදී රටවල් අයත් වූයේ ය. මේ නිසා රුට්මින්දෙයි හෙවත් ලුම්බිණි (සිදුහත් කුමරු උපන් ස්ථානය) නමැති පුදබිම අයත්්වන්නේ මෙකල නේපාලයට ය. සිදුහත් කුමරු බුද්ධත්වයට පත්වීම, ප‍්‍රථම ධර්ම දේශනය පැවැත්වීම සහ බුදුරජාණන්වහන්සේ පිරිනිවන්පෑම යන සිදුවීම් තුන ම සිදුවූ පුදබිම් පිහිටියේ මෙකල ඉන්දියාවේ ය. සිදුහත් කුමරු උපන් ස්ථානයට එදා සිට කි‍්‍රස්තු වර්ෂ 3 වැනි සියවස තෙක් ලක්ෂ ගණන් බෞද්ධ ජනතාව පමණක් නො ව ලෝකයේ විවිධ ජනතාව පැමිණෙන්නට ඇත. එසේ වුව ද එක්තරා සුවිශේෂ වූ පුද්ගලයකු කි‍්‍රස්තු පූර්ව 250 වර්ෂයේ දී සිදුහත් කුමරුන් උපත ලද මේ ලුම්බිණි (රුම්මින්දෙයි) පුදබිමට පැමිණි බැව් අපි දනිමු. අප විසින් ඒ බව දැනගනු ලබන්නේ ඒ මහා පුරුෂයා ලුම්බිනි නමැති පුදබිමට පැමිණ එහි ශිලා ස්ථම්භයක් ද පිහිටුවූ නිසා ය. එපමණක් ද නො වේ. තමා පැමිණි බවත්, සිදුහත් කුමරු මෙහි උපන් බවත් ඒ ශිලා ටැඹෙහි සටහන් කර තැබීම ඒ සියල්ලට ම වඩා වැදගත් වූයේ ය. මෙසේ ශිලා ටැඹක ලියවා ඒ සිදුහත් කුමරා උපන් ස්ථානයෙහි පිහිටුවන ලද්දේ දඹදිව් තලයේ මහා අධිරාජයකු වූ අසෝක (කි‍්‍රස්තු පූර්ව 273-232) රජතුමා විසිනි.

ලුම්බිනි සල්වනය කපිලවස්තු සහ දෙව්දහ යන දෙනුවර අතර පිහිටි ඉතා මනරම් පරිසරයක පිහිටි උයනකි. සල්ගස් දහස් ගණනක සුපුෂ්පිත වූ පුෂ්පයන් ගෙන් මුළු පරිසරය ම සුවඳවත් වී පැවැතුණු වෙසක් පුර පසොළොස්වක දිනයක දී සිදුහත් බෝසතාණන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ මේ ස්ථානයෙහි බව සඳහන් ශිලාලේඛනයක් මේ කාලයේ දී පවා දැකගැනීමට ලැබීම සැබැවින් ම බෞද්ධ ජනතාව ගේ ශ‍්‍රද්ධා භක්තිය හා බුද්ධාලම්භන ප‍්‍රීතිය ද වර්ධනය සඳහා උපස්තම්භක වන්නේ ය. ලොව ශාස්තෘවරුන් උපන් ස්ථාන අතුරෙන් ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක ව ඔප්පු කළ හැකි වන එක ම ස්ථානය සිද්ධාර්ථ කුමාරයා උපත ලද මේ ලුම්බිනිය යි. මීට වසර 2300කට පූර්ව කාලයේ දී අසෝක අධිරාජයා මේ ස්ථානයට පැමිණි බව ද සිදුහත් කුමරු මේ ස්ථානයෙහි උපන් බව ද සඳහන් කරමින් ලියැවුණු ඒ ශිලාලේඛනය අපි අද ලුම්බිනි ටැම් ලිපිය (රුම්මින් දෙයි) ලෙසින් හඳුන්වා දෙන්නෙමු.

අසෝක රජතුමා විසින් පිහිටුවන ලද සමස්ත ශිලා ලේඛන සංඛ්‍යාව (සිය අධිරාජ්‍යය තුළ) 200ක් පමණ වේ. මේ ශිලා ලේඛන වර්ග පහකි. ඒවා තුදුස් ගිරි ලිපි 2. සුළු ගිරි ලිපි 3. ටැම් ලිපි 4. සුළු ටැම් ලිපි සහ 5. ලෙන් ලිපි යනුවෙන් හඳුනාගත හැකි ය. ඒ අනුව අසෝක රජතුමා ගේ මේ සෙල්ලිපිය සුළු ටැම් ලිපියක් ලෙසින් සැලැකේ.

(Asoka – D.R.Bandarkar. 1925. P32)

ලෝකයේ විවිධ වූ ශාස්තෘවරු කලින් කල ලොව පහළ වූහ. භක්තිමතුන්ට නො ව ඉතිහාසය හා පුරාවිද්‍යාව හදාරන ශිෂ්‍යයනට හා විද්වතුනට ඇතැම් ශාස්තෘවරුන් ඓතිහාසික පුද්ගලයින් බැව් පිළිගැනීමට සාක්ෂ්‍ය සොයාගැනීම අපහසු ය. තවත් සමහර ශාස්තෘවරුන් පිළිබඳ ඓතිහාසික සාක්ෂ්‍ය දක්නට ඇතත් ඒවා ඒ ශාස්තෘවරුන් ගේ උපත හෝ ජීවිතය පිළිබඳ සෘජු ව ම සඳහන් වන ප‍්‍රකාශ නො වේ. මේ අනුව විමසා බලන විට ගෞතම බුදුරජාණන්වහන්සේ ලෙසින් බුද්ධත්වයට පත් වූ සිද්ධාර්ථ කුමාරයා උපන් ස්ථානය ශිලා ලේඛන ගත කොට රජකෙනකු විසින් පිහිටුවන ලද මේ ස්තම්භයේ අගය මෙතෙකැ යි කියා නිම කළ නො හැකි ය. ඒ ලුම්බිනි ටැම් ලිපිය නිසා ම නො වේ. එය ද එක් කරුණක් නිසා බුදුරජාණන් වහන්සේ ඓතිහාසික උත්තමයකු බැව් ලොවට ඇසෙන සේ හඬගා කීමට බෞද්ධයන් වන අපට අද හැකියාව ලැබී තිබීම කෙතරම් භාග්‍යයක් ද?

අපි මීළඟට ලුම්බිණි ටැම් ලිපියේ අඩංගු වී ඇති කරුණු ගැන විමසා බලමු.

සෝක රජතුමා විසින් පිහිටුවන ලද ශිලා ලේඛන බහුතර සංඛ්‍යාවක් ලියවා ඇත්තේ බ‍්‍රාහ්මී අක්ෂරවලිනි. ඊට අමතර ව අරමැයික් ඛරෝෂ්ටි සහ ග‍්‍රීක් භාෂාවෙන් ද ලියවන ලද ශිලා ලේඛන දක්නට ලැබේ.

“දේවානංපිය පියදසි (රජු) ගේ අභිශේකයෙන් අවුරුදු විස්සක් ගිය කල්හි මෙහි ශාක්‍යමුනි බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන්නේ යැයි (සලකා) තමා ම පැමිණ ගෞරව කෙළේ ය. භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙහි උපන්නේ යැයි අසා (ප‍්‍රකාශයට පත් කොට) දැඩි ඇල්මකින් යුතු ව ශිලා ටැඹක් පිහිටු වී ය. ලුම්බිණි ග‍්‍රාමය බද්දෙන් නිදහස් කොට අර්ථ ලාභය ඇති කෙළේ ය.”

අසෝක ධංම ලිපි - ටැම්ලිපි හා ලෙන් ලිපි මහාචාර්ය අබය ආරියසිංහ 2000 පි. 58 - 59)

මේ පිළිබඳ ව මහාචාර්ය අබය ආරියසිංහ විද්වතාණෝ මෙසේ ද පවසති.

“මහා පරිනිර්වාණ සූත‍්‍රයෙහි තථාගතයන් වහන්සේ උපන් ස්ථානය බුදු වූ තැන, දම්සක් පැවැත්වූ තැන හා පිරිනිවන් පෑමට නියමිත තැන් පහන් සංවේගය දනවන බැව් උන්වහන්සේ දේශනා කර තිබේ. මෙයින් බුදුරජාණන් වහන්සේ උපන් ස්ථානය ලුම්බිණිය ඒ අනුව වැදගත් වේ. එබැවින් ඒ ස්ථානය කෙරෙහි දැඩි ඇල්මක් ඇති කරවීමට අසෝක රජතුමා කි‍්‍රයාකර ඇති බව මෙයින් ඔප්පුවේ. (එම ග‍්‍රන්ථය පි. 75)

ලුම්බිණි ටැම් ලිපිය බ‍්‍රාහ්මි අක්ෂරවලින් ලියා ඇත්තේ මෙසේ ය.

දෙවනපියෙන පියදසින ලජින විසතිවසාභිසිතෙන

අතන අගාච මහියිතෙ හිද බුද ජාතෙ සාක්‍යමුනිති

සිලාවිගඩභිච කලාපිත සිලාකභෙච උසපපිතෙ

හිද භගවං ජාතෙති ලුංබිනිගාමෙ උබලිකමෙ අථභාගියෙච

(INSCRIPTIONS OF ASOKA - D.C SIRCAR - 1957 - P. 42)

එදා අසෝක රජතුමා ලුම්බිණියට පැමිණියේ රජ වී වසර විස්සක් ගත වූ පසු ව බැව් ඒ ටැම් ලිපියෙහි ම සඳහන් කර ඇත. අසෝක රජතුමා ලුම්බිණියට පැමිණීම පිළිබඳ ජන ප‍්‍රවාදයක් ද ඇත. ඒ අනුව අසෝක රජතුමා ලුම්බිණියට පැමිණියේ තනිවම නො වේ. රාජ රාජ මහාමාත්‍යාදීන් සමඟ ය. ඒ සමඟ තවත් සුවිශේෂ වූ පූජණීය වූ භික්ෂුන් වහන්සේ නමක් ද පැමිණි බැව් ජනප‍්‍රවාදයේ පවතී. උන්වහන්සේ නම් උපගුප්ත හිමි ය. උපගුප්ත හිමි අසෝක රජතුමා ගේ අධ්‍යාත්මික කටයුතු පිළිබඳ උපදේශකවරයාණන් ද වූයේ ය. උපගුප්ත හිමි උන්වහන්සේ ගේ දකුණු අත දික්කොට මේ ස්ථානයෙහි සිදුහත් කුමරා උපත ලැබුවේ යැයි අසෝක රජතුමාට ඒ අවස්ථාවේදී පැවසූ බැව් එකී පුරාවෘත්තයෙන් ප‍්‍රකාශ වේ. ඉන්පසු ව මේ පූජණීය ස්ථානයේ වූ රුක් සෙවණේ සිදුහත් කුමරුන් උපත ලැබූ බැව් ඒ අසල සල්ගසක් පෙන්වා උපගුප්ත හිමියෝ ප‍්‍රකාශ කළහ. (භාරත - ලංකා බෞද්ධ උරුමය පි.70)

ලුම්බිණි ටැම් ලිපිය සොයා ගැනීම

මීට වසර 112 පෙර (කි‍්‍ර.ව. 1896) නේපාලයේ කත්මණ්ඩු නගරයේ සිට සැතපුම් 90 පමණ නිරිත දිගින් පිහිටි මේ ප‍්‍රදේශයේ පුරාවිද්‍යා ගවේෂණ කටයුතුවල යෙදුණේ. ඉතා ප‍්‍රකට පුරාවිද්‍යාඥයකු වූ ඇලෝසිස් ඇන්ටන් පිය්‍යුහර් මහතා ය. භයිරවා නගරයෙන් සැතපුම් 12 පමණ දුරින් පිහිටි රාම්මින්දෙයි නම් වූ ගමෙහි වැලි ගලින් නිම කරන ලද අඩි 21 පමණ උස් වූ ශිලා ටැඹක් හමු වූයේ ය. එහි මුදුන කැඩී තිබිණි. වටකුරු වූ ඒ ශිලා ස්තම්භය තවත් පරීක්ෂා කළ ඒ ජර්මන් ජාතික පුරාවිද්‍යාඥයාට ඒ ශිලා ස්තම්භයෙහි අකුරු ලියා ඇති බව ද දැකගන්නට ලැබිණි.

ඒ දක්වා ම සිද්ධාර්ථ කුමාරයා උපන් ස්ථානය පුරාණ කාලයට පසු ව ස්ථිර ලෙසට ම දැන ගෙන සිටියේ නැත. ලුම්බිණි සල් උයන යනු කල්පිත ස්ථානයක් යැයි ද සමහරු කල්පනා කළහ. සමහර බටහිර ප¾ඩිවරු බුදුරජාණන් වහන්සේ ගේ ඓතිහාසිකත්වය පවා පිළිගැනීමට මැලි වූහ. මෙසේ පැවැති ඒ සියලු ම දුර්මත බිඳ හෙළීමට මේ ටැඹෙහි ලියූ ශිලා ලේඛන (ටැම් ලිපිය) උපකාරී වූයේ ය. ඒ ලුම්බිනී ටැම් ලිපිය 1898 වර්ෂයේ දී කියවන ලද්දේ ආචාර්ය ජේ.ජී. බය්‍යුලර් මහතා විසිනි. ඔහු අසෝක ශිලා ලේඛන පරිවර්තනය කිරීමේ කටයුතු 1878 වර්ෂයේ සිට සිදු කළ ඉතා ප‍්‍රකට ප¾ඩිවරයෙකි.

බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ උපත... බුද්ධත්වය හා මහා පරිනිර්වාණය යන සිදුවීම් තුන පමණක් නො ව බුදුරජාණන් වහන්සේ ගේ ජීවිතය හා සම්බන්ධවූ ස්ථාන රැසක් අද දවසේ දී පවා දැනගැනීමට අවස්ථාව උදා වී ඇත්තේ අසෝක රජතුමාට පින් සිදුවන්නට බව ලොව ප‍්‍රකට කරුණකි. මේ පිළිබඳ ව ආචාර්ය ආනන්ද ඩබ්ලිව්.පී. ගුරුගේ” විද්වතා අසෝක රජතුමා පිළිබඳ ව මෙසේ සඳහන් කරයි.

“ඉන්දියාවේ පොදු ජනතාවට අසෝක රජතුමා ගැන දැනගන්නට ලැබී දැනට ශතවර්ෂ එක හමාරකට වඩා නැත. එසේ දැනගන්නට ලැබුණේ ද විදේශීය විද්වතුන් විසින් අසෝක රජුගේ ශිලා ලිපි සොයා ගෙන කියවා තේරුම් ගෙන පරිවර්තනය කරනු ලැබීම නිසා ය. එහෙත් අනෙක් අතට නේපාලය. තිබ්බතය හා චීනය යන රටවල සිට ශ‍්‍රී ලංකාව දක්වා මුළු මහත් අග්නිදිග ආසියාවේ, ආසියාවේ ද සෑම නිකායකට ම අයත් බෞද්ධයන් අසෝක රජු පිළිබඳ මතකය භක්ත්‍යාදර පරස්සර කෘතවේදීත්වයෙන් යුතු ව චිරස්ථායි කොට පවත්වා ගෙන ඇතුවා පමණක් නො ව බුදු සසුනට සිටි මහත් ම හිතවතා හා අනුග‍්‍රාහකයා වශයෙන් තමන් ගේ ඉතිහාසයේ ද ඔහුට විශිෂ්ට තැනක් දී ඇත.

(ධර්මාශෝක සුවිනිශ්චිත ජීවන චරිතය - ආචාර්ය ආනන්ද ගුරුගේ පිටුව - 621)

ලුම්බිණි පුද බිම - වැඳ පුදා ගැනීමට කි‍්‍ර.ව. 406 දී චීන සංචාරක භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් වූ පාහියන් හිමියෝ වැඩම කළහ. උන්වහන්සේ ගේ වාර්තා වල සිදුහත් කුමරු උපන් සල් ගසේ සෙවණ වැඳ පුදා ගත්හ. සිදුහත් උපතට පසු ව මහාමායා දේවිය ස්නානය කළ පොකුණ පිළිබඳ ව ද ෆාහියන් හිමියෝ සිය වාර්තාවේ සඳහන් කරති. කි‍්‍රස්තු වර්ෂ 637 දී ලුම්බිණිය වැඳ පුදා ගැනීමට පැමිණි තවත් චීන ජාතික භික්ෂුන්වහන්සේ නමක් වූ හියුංෂාං හිමියෝ ද ලුම්බිණි පුදබිම පිළිබඳ අගනා විස්තරයක් සිය වාර්තාවල සඳහන් කරති. කි‍්‍රස්තු වර්ෂ 12 වන සියවස තෙක් ම වන්දනීය භාවයට පත් වූ ස්ථානයක් ලෙසින් ලුම්බිණි පුදබිම පැවතිණි. ඉන් පසු ව මහ වනයට යට වූ මේ පුදබිම නැවත සොයා ගන්නා ලද්දේ ඉහතින් සඳහන් කළ ජර්මන් ජාතික පුරාවිද්‍යාඥයා විසිනි. ඔහු ගේ ගවේෂණයෙන් පසු කරන ලද කැණීම්වල දී පහත සඳහන් ස්ථාන ලුම්බිණි පුද බිමෙන් මතු කරගන්නා ලදී.

1. මායා දේවී විහාරය 2. නාක්‍ය (සිද්ධාර්ථ) පොකුණ 3. විහාරයක නටබුන් බාර හාර සඳහා සාදන ලද කුඩා දාගැබ් ආදියවේ.

BUDDHIST SRINE IN INDIA - D.C. AHIR. P.3

මේ කරුණු අනුව අසෝක රජතුමා චීන ජාතික භික්ෂුන්වහන්සේලා සහ යුරෝපීය පුරාවිද්‍යාඥයන් (ඇලෙක්සැන්ඩර් කනිංහැම් ප‍්‍රමුඛ) මේ භාරතීය පුදබිම් යළි සොයා ගැනීමට උපකාරී වූ බව සිහිපත් කළ යුතු ය. මෑත භාගයේ දී අනගාරික ධර්මපාල තුමා නොවන්නට බුද්ධගයාව ඇතුළු මේ පුදබිම් අද තිබෙන තත්ත්වයෙන් දැකගැනීමට අවස්ථාව නොලැබෙන බව ද ලාංකික අප අමතක නො කළ යුතු ය. අනගාරික ධර්මපාල තුමා එදා පිහිටුවන ලද මහා බෝධි සමාගම නිසා අදත් මේ පුදබිම් අපට වැඳ පුදා ගැනීමට ලැබෙන්නේ ඉන්පසු මේ කාලය තෙක් ම ඇප - කැප වී කි‍්‍රයා කරන මහා සංඝරත්නය ද නිසා ය.

සිරිසමන් විජේතුංග පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ හිටපු පුරාවිද්‍යා සහාය අධ්‍යක්ෂ

පන්සල සෞන්දර්ය ස්ථානයකි

පුවත්පත් කලාවේදී ඩී.බී.ධනපාල මහතා, කැලණි රජමහා විහාර චිත‍්‍ර ශිල්පී සෝලියස් මැන්දිස් මහතා ගැන Among Those Precent නම් පොතෙහි සඳහන් කරමින් රජමහා විහාර අලුත් ගොඩනැඟිල්ල විවෘත කිරීම ගැනත් ඒ උත්සව අවස්ථාව සෝලියස් මැන්දිස් කලාකරුවා බලාගෙන සිටි ආකාරය ගැනත් කදිම වර්ණනාත්මක ලේඛනයක් නිර්මාණය කරමින් බෞද්ධාගමික වාස්තු විද්‍යාව සම්බන්ධ අපූර්වතම මුඛ්‍ය පාඨය මතක් කර දේ.

ඒ මෙසේ ය.

ඉමං විහාරං බුද්ධස්ස පූජේමි

මේ විහාරය බුදුරජාණන් වහන්සේට පූජා කරමි යන්නයි.

සංඝාවාස සඳහා පූජා කැරෙන වෙහෙර විහාර, එසේ පූජා කාර්යයෙන් සමස්ත ශාසනය වෙත පැවැරෙන බව, ආරම්භක අවස්ථාවේ සිට ම පොරොන්දු දීම ඉතා වැදගත් කරුණකි. ඉන් ගම්‍ය වන දානමය සත් කි‍්‍රයාව මෙහි දී ඉස්මතු ව පවතී. සඟ සතුවෙන් පසුව එය පුද්ගලා’නුබද්ධ අයිතියෙන් වියුක්ත වස්තුවක් බවට පත් වන්නේ ය. අනතුරු ව අප මතකයට එනුයේ ඉතිහාසයේ එන එවැනි ම වූ තවත් සම්භාව්‍ය කියමනකි.

අගත අනගත චතුදිස සඟස

ඉපැරැණි ගල් ලෙන් සසුනට පූජා කිරීමේ දී ඒවායේ කොටන ලද ශිලා ලිපි අතර දැක්වෙන ඉහත සඳහන් පාඨය පැරැණි උරුමය හා බැඳී පවතින සුඛනම්‍ය වාක්‍ය ඛණ්ඩයකි.

දන්දීමේ පරම පවිත‍්‍ර චේතනා ගොනු කරගත් අවස්ථාවක් සේ මෙකී අදහස පුන පුනා මෙනෙහි කළ හැකි ය.

‘ආ නො ආ සිවුදිග සංඝයා හෝ පැමිණි නො පැමිණි සතර දිශාවෙන් වඩින සංඝයා වහන්සේ වෙත යන්නෙහි ගැඹුර - ක්‍ෂේත‍්‍රය කෙතෙක් දැයි සීමා නිර්ණයක් දැක්විය නො හැකි තරම් ය.

සංඝයා වහන්සේ වෙත පුද කැරුණු එවැනි වූ ගොඩනැඟිලි පොදු ආගමික දේපළ ගණයට ගැනේ. පන්සල නමින් වර්තමානයේ හැඳින්වෙන පූජ්‍යස්ථානය එය නොවන්නේ ද?

කලා විචාරක ආනන්ද කුමාරස්වාමි මහතා මෙසේ කියයි.

”මධ්‍යකාලීන යුගයේ පන්සල් වූ කලී භික්ෂූන් විසින් නියත වශයෙන් නිවාස කොටගත් සැප පහසු රහිත ගල් ලෙන් නො වේ.

මධ්‍ය කාලීන පන්සලක් ඒ කාලයට ම අයත් ගිහි නිවසකට සමාන ය. එනම් ඇතුළු බරාඳය .... මැද මිදුලක් ඇති සෘජු කෝණාශ‍්‍රාකාර ගොඩනැඟිල්ලකි. ... පොහොය ගේ තනන ලද්දේ කැප කළ භූමි ප‍්‍රදේශයක පිහිටුවන ලද සීමා - ගල් දොළසක් ඇතුළත... බණ මඩුව වූ කලී කාණු උඩ නැංවූ එළිමහන් ගොඩනැඟිලි ය. .. දාගැබ හෙවත් ස්තූපය චතුරශ‍්‍රාකාර ... ස්මාරක විශේෂයකි.”

මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන මහතා ලංකා විශ්වවිද්‍යාල ඉතිහාස ග‍්‍රන්ථ පළමු වෙළුමේ මුල් කාලය ගැන දක්වන අදහස ද වැදගත් වේ:-

”9 වැනි 10 වැනි ශත වර්ෂවලට අයත් මිහින්තලේ කන්ඨක චේතියේ පිහිටීම ආශ‍්‍රිත ව ඇති මහේශාක්‍ය ලීලාවත් සෞන්දර්යාත්මක ඉසව්ව ඇතුළත් පරිසරයත් අතිශය වැදගත් ය....

රුවන්වැලි සෑ අඩිතාලම වටා ඇති ප‍්‍රාකාරයට බද්ධ කළ ඇත් සොඬ සහිත හස්ති ඉදිරිපස දැක්ම හඟිනුයේ කන්දක් වැනි, දැවැන්ත වාස්තු විද්‍යාත්මක ඉදිකිරීම හස්ති සමූහයක් විසින් දරා සිටින ආකාරයයි. “(පැරැණි අලි-ඇතුන් ගහන පරිසරය හා මෙය අපූරුවට ගැලපෙන රඟ දෘශ්‍ය රූපයකට නඟා සැලැකීම වටී)”

ඒ දැවැන්ත පූජනීයස්ථාන සමඟ ගලපා ඇති සිත්කලු මුරගල් දෙපස පිහිටැවූ පඩි පෙළ සිද්ධස්ථානවල පරිසරය ආකර්ෂණශීලී කිරීමට ද සමත් ව ඇති බව දේශීය මෙන් ම විදේශීය සංචාරක සාහිත්‍ය ඇසුරින් පෙනේ.

ලංකාව ගැන පැරැණි ම ගවේෂණශීලී ‘Song of Ceylon’ නම් වාර්තා චිත‍්‍රපටය තැනූ ‘බැසිල් රයිට්’ තම කැමරා ඇසට ලක්කර ඇති පඩි පෙළවල්, මුරගල් ආදිය කදිම ආගමික සංකේත මෙන් ම සෞන්දර්යාත්මක වටපිටාව පන්සල් ආශ‍්‍රිතය වාර්තා කරමින් නිර්මාණිත ය. නූතන කාලයේ තැනූ වැදගත් වාර්තා කෙටි චිත‍්‍රපටයක් වූ ඩී.බී.නිහාල්සිංහ ගේ ‘භක්ති’ නම් කෘතියෙන් ද මෙවැනි සිත් ඇදගන්නා පිය ගැට පෙළ රූපාවළිය අමතක කළ නො හැකි සෞන්දර්ය රටාවක් මවා ඇත.

බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ එන පන්සල් මැවීම සම්බන්ධ විස්තරයක් අපට හමුවන්නේ වෙස්සන්තර ජාතකය ආශ‍්‍රයෙනි.

”එදවස් ශක‍්‍රදේවෙන්ද්‍ර තෙමේ දහසක් නුවණැස ලා මනුෂ්‍ය ලෝකය බලන්නේ .... විශ්වකර්ම දිව්‍ය පුත‍්‍රයා කැඳවා .... හෝ එහි ගොස් පන්සල් දෙකක් හා සක්මන් මලු දෙකක් ... ආදී වූ දෙය මවා ‘තපස් කරන්නවුනට කැපය’යි බිත්තියේ අකුරු ලියා...”

පන්සල අද මෙන් එදා ද, සමාජයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමිකර ගෙන ඇත. එය පැරැණි දේශීය සමාජය සම්බන්ධයෙන් අර්ථ කථනය වී ඇත්තේ පැරැණි ගැමි සමාජ රටාව තුළ නිර්මිතවූ සැලැසුම් ව්‍යූහය අනුසාරයෙනි.

වැව ආශ‍්‍රිත කුඹුරු - ගෙවල් හා වගා බෝග - වන රොද – වන පියස ආදිය ය.

කෘෂි සංස්කෘතික පදනම මත ජීවත් වුණු ගැමියා බෞද්ධ හැදියාව ජීවිතයට ළංකරගත් බව ‘කොත විලසට බැත එක් කරගන්නේ’ ගොයම් මාලයේ එන කවි පදයෙන් කදිමට පැහැදිලි වේ.

අනුරාධපුර කාලවකවානුව එනම් සංස්කෘතියක් බිහිකළ යුගයක් ද ලෙස ඇතැමෙක් අදහස් කරති. අ’පුර සංස්කෘතිය ශතවර්ෂ එකහමාරක් පමණ ම වර්ධිත බෞද්ධ සංස්කෘතියක් ම විය. අ’පුර මුල් කාලයේ ම ඉදි කරන ලද ථූපාරමයත්, මහා ථූපය ලෙස හැඳින්වෙන රුවන්වැලි මහා සෑයත් අහසින් බලන කල වාර්තාවන දර්ශනය, සෞන්දර්යකාමී දේශාටකයන් ගේ කතාබහට හැමවිට ම ලක් ව ඇති ලංකාව වෙනුවෙන් වූ ධනාත්මක චින්තන රටාවට වැටෙන්නකි.

සැතැපුම් ගණනක් දිගට පළලට පැතිර පවත්නා අ’පුර නිම්නයේ පොළෝ ගැබ හදිසියේ උඩට නෙරා ආ යෝධ කඳු ගැට මෙන් ඈතට දිස්වන මේ ස්තූප, පැරැණි සභ්‍යත්වයේ සංකේත ලෙස සෞම්‍ය සිතිවිලි මවාලන්නට සමත් ව ඇත. පැරැණි මහ සෑ මළුව බෙර ඇසක් සේ දිස්වුණු බවට වූ ඉතිහාසගත ප‍්‍රවෘත්තිය මෙහි දී මතකයට ඒ.

බෞද්ධ වූ සිතුවිලි රටාව කෙරෙන් කෘෂි සමාජ ස්තරය ආශ‍්‍රිතව ‘පන්සල’ සංකල්ප ව්‍යූහය, ක‍්‍රමික සංවර්ධන තලයකට පිවිසියේ ශතවර්ෂ ගණනක දිවි පෙවෙත සමඟ ය. කෘෂිකර්මය ආශ‍්‍රිත මධ්‍යකාලීන සමාජ රටාව කුමාරස්වාමි මහතා මධ්‍යකාලීන සිංහල කලා ග‍්‍රන්ථයෙන් විස්කර කරනුයේ ජනතාවට අයත් ආගමික කලාවක් ලෙසය. “එහෙයින් ම එය ජනප‍්‍රිය කලාවක් විය. එය ආගම හා ප‍්‍රජාව සමඟ ඒකීය භාවයට පැමිණි රජුන් සිටි ජනතාවගේ කලාවකි” යනු විසිනි.

බෞද්ධයන් ගේ ඕනෑ එපාකම්, සිතුම් පැතුම්, සිරිත් විරිත් සමඟ ම රැකීගෙන ආ ගුණ දහම් (ගැමි) සමාජය හදා වඩා පෝෂණය කළ බව පෙනේ.

බෞද්ධ හිමිවරුන් ගේ වාසස්ථානයක් බවට පෙරැළුණු බව අදහස් කරන ඉන්දියාවේ අජන්තා කලා ලෙන් පරිශ‍්‍රය බොහෝ විට විචාරකයින් හඳුන්වා දී ඇත්තේ පරම්පරා ගණනක බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා ’සමාධිගත ව වැඩසිටි පන්සලක් හැටියට ය’.

නිහඬ ව දහම් පිරූ නිස්කලංක කඳු බෑවුමක් මෙන්, ගල්පර්වත පරිශ‍්‍රයක් මෙන් – අශ්ව ලාඩමක ආකෘතිය දනවන ජලාශ‍්‍ර ඉසව්වක් මෙන් ද අජන්තා කලාබිම හඳුන්වා දිය හැකි ය.

සංස්කෘතික මූලාශ‍්‍රය බුදුදහම කෙරෙන් ද, එය ආශ‍්‍රිත කොට ගෙන ද ඉපැදී, පෝෂණය වී, වර්ධනය වී පැතිරී යෑම ගැන ඓතිහාසික සාධක අප රට තුළ ද දක්නට ලැබුණු බව පාහියන්, හියුංසාන් ආදීන්ගේ දේශාටනික වාර්තාවලින් දැකගත හැකි ය.

පන්සල, එහි පිහිටීම අනුව ම සෞන්දර්ය ස්ථානයක් විය. පර්වත මුදුන්, මුල් වෙහෙර විහාර ආශ‍්‍රිත පුද බිම් හැටියට අපි දනිමු. එහෙත් එය –ඊට ම සීමා වූ පරිශ‍්‍රයක් පමණකැ යි ඉන් අදහස් නො කැරේ. වෙනත්, පූජනීය ස්ථාන පිහිටීම ගැන සලකා බැලීමේ දී වෙනත් ආකාර භූ ලක්ෂණ දැක්ක හැකි ය. කඳු ශිකරවලින් තොර වූ යාපනයේ නාග විහාරය, කැලණිය රජ මහා විහාරය ඒ අතර ප‍්‍රසිද්ධ තැනක් උසුලයි.

පන්සලේ ඓතිහාසික පටන්ගැන්ම රාජ්‍යානුග‍්‍රහයෙන් එසේ වර්ධනය වුව ද ‘මහා’ (මහා විහාර ආදී තන්හි එන) විශේෂණය කෙමෙන් නැති වී යන්නටත්, රටේ ඓතිහාසික, සමාජ - සංස්කෘතික හැලහැප්පීම් නිසා ආගමික දේහය නොයෙක් ස්වරූපවලට ඉලක්ක වීමත් පන්සලේ අධිකාරි බලය සම්බන්ධ නවමු වර්ණ රටා වැඩි වර්ධනය කිරීමට සමත් විය.

මාර්ටින් වික‍්‍රමසිංහ මහතා යක්කඩුවේ ශ‍්‍රී ප‍්‍රඥාරාම උපහාර අංකයට (1967) ලිපියක් සපයමින් වැදගත් නිරීක්ෂණයක් ඉදිරිපත් කරයි.

”අප රට අධ්‍යාපනඥයෝ සීයක් අවුරුද්දකට වැඩි කාලයක් අපගේ සිංහලකම් නැති කොට ඉංග‍්‍රීසි වර්ගයාගේම උප වර්ගයක් කරනු පිණිස වෑයම් කළහ.. මීට අවුරුදු පහළොවකට පමණ පෙර ඔවුහු සිංහල සංස්කෘතියක් ගැන කථා කරනු නොඉවසූහ. සමහරු එය ජාතික ඔල්මාදයෙන් නොමඟ ගියවුන්ගේ අවිචාර දෙසුමක් යයි කීහ.”

පන්සල පොදුවේ ගත් කල සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයක්ද විය. එය ඉබේට ම සිදුවූවකි. පොදු ජන රුචිය, පොදු ජන ආශ‍්‍රිත සම්ප‍්‍රදායයන් වැඩි වර්ධනය කරගත් පන්සල පරිවර්තන රාශියකට භාජනය වූ බව පෙනේ.

සමාජ, දේශපාලනික ස්තරය දෙදරත් ම, ඒවාට සමාන්තර ව මෙන් නැඟුණු තාක්‍ෂණික ඇතැම් වල් පැළෑටි විසින් ඇති කැරුණේ අසහනකාරී දාහයකි. යුදය, ආගමික (ජාතික) කෝලාහල, ආර්ථික ව්‍යවසාය කරණ කොට ගෙන නිර්මාණය වූයේ ‘අමුතු’ - ‘අලුත්’ ස්වභාවයක ධන – නිර්ධන ගැටුමකි. නාගරික, නාගරික නොවන සමාජ ස්තරයකි.

මෙහි දී ’සිත සොම්නසින් සිහි කර කර බුදු ගුණය’ වැනි සංදේශ කවියට අන්වර්ථ පිරිවෙන් (පන්සල්) වටපිටාව අද අතුරුදන් ව ඇති සේ පෙනේ. සමාජයේ වෙනත් ආයතනවලට සාපේක්‍ෂ ව කල්පනා කිරීමේ දී මෙය ‘ස්වාභාවික’ වෙනසක් වන්නට හැකි ය.

බලන්ගොඩ ආනන්ද මෛති‍්‍රය හිමිපාණන් ගේ ‘බුද්ධ භක්තිය’ (1954) පොතේ මෙසේ ලියා දක්වා ඇත.

”පෙර බුදු රජුන් හෝ සංඝයා දක්නට යන රජහු පවා ආරාම භූමියෙන් මෑත දී ම තම යාන වාහනවලින් බැස හිස් වැසුම්, පා වැසුම් ගලවා විහාරය කරා යෙති... සැදැහැවතා කුඩා සාමණේර නමට වුව ද කුඩා යයි අගරු නො කොට ගෞරවයෙන් සලකයි. ගිනි පුපුර කුඩා යැයි එය හා සෙල්ලම් කිරීම අන්තරාය කරයි.”

එහෙත් මෙසේ පිළිපදින ගිහියෝ කොතෙක් වෙත් ද? එදා පන්සල ගමේ ක්‍ෂේත‍්‍රගත ප‍්‍රවාහයක් විය. පන්සල අවට සියල්ල පන්සල් ධූරාවලියට කැප වූ පන්සලේ ම අවයව ලෙස ද පෙනෙන්නට තිබිණි. මාතලේ අලුවිහාරේ පැවැති ති‍්‍රපිටකය ලේඛනගත කිරීමේ මහා පුණ්‍යෙ¤ත්සවය සම්බන්ධ එක් කියමනක් මෙහි දී මතක් වේ.

’දුප්පත් ගැමියෝ තල්කොළ දුන්නු’

අංශු මාත‍්‍ර සම්මාදමක් හෝ කිරීම ගැන දුප්පතා හිතුවේ ගර්වයෙනි. අප කුඩා කාලයේ රුවන්වැලි සෑ හුනු පිරියම් කිරීම ගැන ‘සල්ලියෙන්’ ‘සතෙන්’ සම්මාදම් කැරිණි. ගමේ පන්සලට ඇතැම් විට ‘ආධාර’ කෙළේ ‘මල් වට්ටි වෙන්දේසියට’ සහභාගී වීම වැනි ඉතා කුඩා ආකාර සම්මාදම් රටාවක් පෙළගැසුණු නිසා ය.

ගමේ පන්සලේ කලා කටයුතු කෙළේ ගමේ කලාකරුවා ය. ඉන් ඔහු පුහුණුව සමඟ ලබා ගත්තේ ‘පින’ ය. ඉන් ඔහු සෑහීමකට පත් වූයේ, ආත්ම තෘප්තිය ලබා ගත්තේ පුරුදු කරගෙන ආ සත්තාව පරිද්දෙනි.

ගමට ගැමිකම එපාවීම එක් පැත්තකින් ද නගරයේ දායකයා ‘කැපවීමකින්’ තොර ඇත්තකු වීම අනෙක් පැත්තෙන් ද පවතින සමාජ විෂමතා මේ සියල්ල අනාවරණය කරන සුලු වීම විසින් ද සෞන්දර්ය ජනනයෙන් පන්සල ඉවත් ව ඇති සේ එක් වර ම පෙනෙන බවක් හැඟෙන්නේ නැත.

පෙර පන්සල පිහිටියේ සුන්දර වටපිටාවක ය. එය බුදු බණේ අග‍්‍ර අදහස් උදහස්වලට බොහෝ කොට ළං වූ සේ පෙනේ. පන්සල් පරිසරය සුන්දර භූමි භාගයක් ලෙස එදා වෙන් වූයේ එහි යම් නිත්‍ය රටාවක් තිබුණු හෙයිනි. ඔසු උයන්, උපවන ආදිය පන්සල් ආශ‍්‍රිත ව තිබීමත් ජනයා ආකර්ෂණය කළ කරුණු අතර වේ.

පන්සල් භූමි සැකැස්ම ගැන අවධානය යොමු කළ යුතු කාලය පැමිණ ඇත. ජපාන, තායිලන්ත වැනි රටවල සැකැස්ම හැඩතල ආදිය ගැන සැලැකිලිවන්ත වීම දැන් ඉතිහාස ගත කරුණක් ලෙස සලකන්නකි. අපේ ඉතිහාසයෙන් ම අපට උගත හැකි පාඩම් බොහෝ ය.

සෞන්දර්යය අගය කරන විහාරාරාම, ස්වභාවධර්මය වැදගත් සේ සලකන හිමිවරුන් ගැන නොයෙක් විට අසන්නට ලැබේ. අපේ වන සෙනසුන් මේ ගැන කදිම උදාහරණ නොවන්නේ ද?

සිදුහත් තවුස් තුමා බවුන් වැඩීමට යෝග්‍ය තැනක් ලෙස උරුවෙලාව දුටුයේ මෙසේ ය.

භූමි භාගය සිත් අලවන සුලු ය

වන ගොමුව ප‍්‍රසාද දනවන සුලු ය

මනා වූ සුදු වැලි තලා ඇති ගලා බස්නා නදිය රමණීය ය.